Sanal Paralar Gerçeklerinin Yerini Alır mı?

 

Dünyayı sarsan ve izleyenlere teknolojiye dair yeni bir bakış kazandıran Wachowski kardeşlerin efsane filmi Matrix’i hepimiz hatırlıyoruz. 

Filmden sonra Matrix’teki bazı küçük hikayelerin yer aldığı çizgi film Animatrix’te ilginç bir kısa çizgi hikaye vardı. İkinci Rönesans adı verilen hikayede ilk defa makinelerin insanlara nasıl isyan ettiği ve dünyayı nasıl ele geçirdiğinin çizgi hikayesi yapılmıştı. Yani Matrix’in başlangıcı. Bu hikayedeki ilginç detay ise makinelerin para birimi olan: 01’di. Başta dünya devletlerinin maliye bakanlarının kabul etmediği bu para birimi, teknoloji satan makinelerin dünya ekonomisinde yükselen bir değer haline gelerek diğer ülkelerin para birimleri karşısında değerleniryordu.


Bir hayal perdesinde dillendirilen bu çizgi hikâye günümüzde insanların eliyle gerçek olma yolunda ilerliyor. Son yıllarda ülkeler küresel bir dijital para birimiyle tanıştı: Bitcoin.


Bitcoin, deneysel olarak başlatılmış, dünyanın herhangi bir yerindeki herhangi bir insana ödeme yapmayı sağlayan sanal bir para birimi. Aslında Bitcoin’den önce de kullanıcıların farklı programlar, sanal dünyalar veya oyunlar içinde kullanabildiği para birimleri vardı. Ancak Bitcoin’i diğerlerinden ayıran ise kendisinin bir değişim değerine sahip olması. Yani Bitcoin, para ödeyerek alınan bir tür kredi değil.


Sistemin teknolojisi, noktadan noktaya dağıtımlı bir ağ üzerinden çalışıyor. Aslında mantığı e-posta kullanımına benzeyen Bitcoin’i, iki hesap arasında şifreler ve şifrelerin çözülmesiyle değerin aktarılması mantığına göre çalışıyor, diye özetleyebiliriz. Bu özgün şifreler ayrıca işlem yapıldıktan sonra birinin işlemi değiştirmesini de önlüyor. Böylece merkezi bir kuruluşa ihtiyaç duyulmuyor. Bitcoin ayrıca bu para biriminin oluşmasını sağlayan yazılımın da adı. 


Bitcoin, ilk olarak 1998 yılında Wei Dai tarafından geliştirilen kendisi tarafından “b-money” olarak adlandırılan kripto-para konseptinin ilk uygulamalarından birisi. Para kavramının herhangi bir ülkede veya sosyo-ekonomik bağlamda mal, iş veya borçların ödenmesi amacıyla kullanılan obje veya belge olduğu düşünülürse Bitcoin, merkezi otoriteler yerine kriptografiyi yaratılışında ve işlem yapısında kullanma esasına göre çalışıyor.


2009'da ilk Bitcoin şartnamesi, anonim geliştiricileri ve yazılımcıları tarafından kriptografi e-posta listesinde paylaşıldı. İlginç olan ise Bitcoin'in esas yaratıcısı kimliğini hiç açıklamadı ve icadını insanlığa bırakarak anonim olmasını sağladı. Bu açıdan bakıldığında Bitcoin'in ortaya çıkışı halen daha bir gizemdir.


Bitcoin her para biriminde olduğu gibi spekülasyonlarla da karşılaştı. 2011 Haziran ve Temmuz döneminde Bitcoin hızlıca medya gündeminde üst sıralara yükseldi ve birçok kişi Bitcoin almaya başladı. Sonucunda ortaya çıkan ekonomik balon Bitcoin’in değerini düşürdü. Ancak bu düşüş daha sonra yavaşladı ve Bitcoin gerçek değerini buldu. 
2010'dan beri Bitcoin topluluğu gelişmeye ve birçok geliştirici projenin üzerinde çalışmaya devam ediyor. 27 Eylül 2012'de Bitcoin'i korumak, yaymak ve standardize etmek amacıyla Bitcoin Vakfı kuruldu. 
Bugün tedavüldeki bütün Bitcoinlerin değeri 1,3 milyar ABD dolarından fazla olduğu hesaplanıyor.
Şeffaflığı desteklediği, parayı daha güvenli yapmak ve bankalara olan güven sorununu çözmek için yola çıktıklarını söyleseler de Bitcoin’cilerin üzerindeki gizem halen daha kalkmış değil. 


BDDK, 25 Kasım 2013 tarihinde yaptığı açıklama ile “Bitcoin, piyasa değerinin aşırı oynak olabilmesi, dijital cüzdanların çalınabilmesi, kaybolabilmesi veya sahiplerinin bilgileri dışında usulsüz olarak kullanılabilmesi gibi risklerin yanı sıra yapılan işlemlerin geri döndürülemez olmasından dolayı operasyonel hatalardan ya da kötü niyetli satıcıların suistimalinden kaynaklı risklere de açıktır” diyerek ilgilileri uyarmış.


Sanal para oluşumları son birkaç yıldır olduğu gibi bundan sonra da gündemi meşgul edecek. Zira son olarak bir Güney Amerika ülkesi olan Ekvador, tüm bu tartışmaların arasında yaptığı açıklama ile tüm sanal paraları yasakladığını ve kendi dijital parasını oluşturacağını duyurdu. Ekvador’un tedavüle sunacağı sanal parayla ilk olarak cep telefonu faturalarının ödeneceği belirtiliyor.
Sanal paralar üzerlerindeki soru işaretleri kalktığında ve güven tesis edildiğinde gelecekte gerçek bir para gibi değer görecek ve kullanıma girecek gibi görünüyor.